Wankele leiders, kranige beurzen

Zoals zo dikwijls in het verleden, vormt de combinatie van zelfoverschatting op basis van vermeende militaire suprematie en de miskenning van de interne cohesie van de vijand het recept voor een smadelijke nederlaag. Hoe sneller men dat inziet, hoe sneller men kan beginnen na te denken over een exitstrategie om verder (gezichts)verlies te voorkomen. De donkerste bladzijden uit onze geschiedenis puilen uit van dergelijke voorbeelden. Operatie Barbarossa¹ werd in juni 1941 op gang geschoten onder het Leitmotiv dat het volstond de deur in te trappen om het 'vermolmde gebouw' van de Sovjet-Unie te laten instorten.

Door goed getrainde militairen met superieur wapentuig naar de jungle van Vietnam te sturen, dacht de VS een snelle overwinning te boeken.

In beide gevallen beet men de tanden stuk op de taaiheid van een tegenstander wiens opofferingsbereidheid de westerse normen verregaand overstijgt.

Bij de Iraanse bevolking zal dat niet anders zijn. Sterker nog: in hun culturele patroon is het martelaarschap het hoogste goed, wat nu een eenheid creëert die standhoudt ondanks het autoritaire regime dat hen al 47 jaar op brutale wijze onder de knoet houdt. Als regime change een doelstelling was, dan werd de afgelopen maand precies het tegenovergestelde bereikt; het regime in Teheran heeft juist aan kracht gewonnen.

Hoewel nagenoeg iedereen — behalve de harde kern van zijn achterban — soms openlijk en meestal achter de schermen twijfelt aan de mentale gezondheid van de Amerikaanse president, bezit deze laatste blijkbaar toch het tactische inzicht om een aftocht voor te bereiden en zo de schade alsnog te beperken.

Dit is niet eens zo moeilijk: als je vooraf de doelstellingen van een aanval niet duidelijk definieert, is het achteraf gemakkelijker om te stellen dat deze zijn bereikt. Er moet dan wel iets op papier gezet worden, zoals een akkoord over het stopzetten van het nucleaire programma. Dit is aan het thuisfront uit te leggen als een overwinning en vormt een direct argument om te de-escaleren. Intussen kan de 'overwinnaar' aan de andere kant zich comfortabeler dan ooit nestelen, in de wetenschap dat zijn binnenlandse positie nu onaantastbaar is en de rol en de plaats van Iran ten opzichte van de buurlanden werkelijk incontournable is geworden.

In de media en academische kringen wordt naarstig gezocht naar de mogelijke beweegredenen voor een dergelijke militaire, economische en politieke blunder. De economische gevolgen hiervan zullen — zelfs bij een beëindiging van dit conflict in de nabije weken — nog maandenlang aanslepen door de gecreëerde kunstmatige schaarste aan olie en meststoffen. Dit vertaalt zich in onnodig hoge inflatie- en rentetarieven en remt de economische groei op onverantwoorde wijze af. Maar er zijn lessen te trekken: Europa is weeral pijnlijk gewezen op haar structurele zwakte als netto-importeur van energie, terwijl de Arabische landen worden geconfronteerd met de blijvende militaire kracht van hun Nemesis en China zich intussen weet te positioneren als baken van stabiliteit.

De motivatie voor de inval op zich blijft intussen in nevelen gehuld. Voor het beantwoorden van deze 'waarom-vraag' wordt er stevig met de vinger in de richting van de Israëlische regeringsleider gewezen, maar hij gebruikte voor het uitlokken van een aanval op Iran dezelfde argumenten als voorheen bij Obama, Bush en Biden, waar hij telkens bot ving.

Waarom lukte het deze keer dan wel? De reden is eenvoudig en laat zich makkelijk afleiden uit de militaire codenaam van de operatie: Epic Fury. Bij wie thuis is in de recente militaire geschiedenis, gaat er onmiddellijk een belletje rinkelen. In 1983 lanceerde president Reagan namelijk operatie Urgent Fury, gericht tegen het eiland Grenada in de Caraïben. Het motto luidde dat een Cubaansgezind regime de macht had overgenomen, wat naast de potentiële gijzeling van zo'n 600 Amerikanen ook de politieke stabiliteit van de regio in gevaar zou brengen. Wat daar ook van zij, de VN veroordeelde de Amerikaanse militaire invasie zeer scherp.

Het werd wel een klinkende overwinning – of wat had je gedacht? Het eiland telde immers minder inwoners dan een middelgrote stad in Vlaanderen. Kwatongen — en die hebben soms gelijk — beweren echter dat het Reagan te doen was om het Amerikaanse moreel wat op te krikken en het militaire superioriteitsgevoel te herstellen. Dat laatste had immers een flinke deuk gekregen na de chaotische aftocht uit Vietnam en het militaire debacle in Iran tijdens de poging om de gijzelaars in de Amerikaanse ambassade in Teheran te bevrijden, onder zijn voorgangers Nixon en Carter.

Was Trump op zoek naar een gelijkaardig opzet? De militaire codenaam voor de huidige operatie -Epic Furry - is te suggestief om links te laten liggen: een makkelijk hapje tussendoor, omdat het Iraanse regime door de decennialange economische sancties uitgemergeld was en de bevolking klaar leek om het kaartenhuis met een volksopstand volledig te doen instorten. Kortom, niet meer dan een mislukte marketingstunt die Trumps tanende geloofwaardigheid een stevige boost kon geven, om hiermee de aandacht af te leiden van binnenlandse problemen, zoals het omstreden optreden van de ICE en de Epstein-files.

De beslissing kan enkel gebaseerd zijn geweest op zeer misleidende informatie. Iran is een uitstekend georganiseerd land, waarvan de bevolking vooral misnoegd is over de impact van de economische sancties maar zich indien nodig met trots verenigt achter haar vlag. Het elimineren van hun leiders versterkt dit proces alleen maar, onder meer omdat het een rechtstreekse link legt met hun religieuze overtuiging waar martelaarschap centraal staat.

Inmiddels wordt er naarstig gezocht naar een exit-strategie om de aftocht van de VS te bespoedigen. Door middel van een totale havenblokkade probeert men de druk te verplaatsen naar de buurlanden die sterk afhankelijk zijn van de olie die door de Straat van Hormuz vloeit, in de hoop dat zij Teheran tot een compromis kunnen bewegen waarmee de Amerikaanse president zijn gezicht kan redden.

En de boer? Hij ploegde voort …

De aandelenbeurzen houden zich intussen meer dan kranig. Hun evolutie wordt begrijpelijkerwijs gekenmerkt door de nodige volatiliteit. Soms wordt het gewicht van de ontgoocheling over zoveel politiek geklungel te zwaar om te dragen, maar over het algemeen kijken de financiële markten door de huidige context heen.

Zij houden de blik gericht op de grootste economische ontwikkeling sinds de industriële revolutie. Hoewel er tot voor kort nog enige twijfel bestond over de slaagkansen van kunstmatige intelligentie, lijkt met de introductie van Anthropic’s Claude de eerste stap naar autonome AI-toepassingen gezet. Dit proces verloopt sneller dan verwacht en heeft een ingrijpende impact op dienstensectoren zoals het bankwezen, dat een verregaande reductie van de personeelskosten in het vooruitzicht kan stellen.

Keerzijde van de medaille is dat het tekort aan geheugenchips de groei dreigt af te remmen en de kostprijs van AI-toepassingen verhoogt, waardoor de positieve impact op de rendabiliteit naar de toekomst verschuift.

De beurzen trekken deze lijn consequent door en veroorzaken hiermee een dramatische sectorrotatie: een massale uittocht uit softwaretoepassingen, klassieke cloudopslag, fintech en consultancy, en een versnellende vlucht naar AI-enablers. In de hoek van de verliezers bevinden zich bedrijven als Accenture, Capgemini, ServiceNow, Salesforce, Adobe, Workday, Intuit, RELX, Atoss Software, Manhattan Associates en Dropbox. Voor sommigen is dit een begrijpelijke gevolgtrekking, voor anderen is het paradoxaal. Een aanzienlijk deel van deze bedrijven laat immers uitzonderlijke omzetstijgingen optekenen en overtreft ruimschoots de winstverwachtingen, wat lijnrecht tegenover hun koersontwikkeling staat. Mogelijk is hier sprake van het Jevons-effect, een fenomeen dat typisch is voor periodes van grote technologische doorbraken: de marges slinken weliswaar, maar door verregaande efficiëntieverbeteringen worden producten en diensten zodanig goedkoop dat het gebruik ervan exponentieel toeneemt.

In het winnende kamp is er ruimte gemaakt voor producenten van geheugenchips (SK Hynix, Samsung Electronics, Micron), beheerders van datacenters en opslag (Western Digital, Seagate), koelsystemen (Vertiv), hooggespecialiseerde machinebouwers en 'chipstapelaars' (ASML, ASMI, Applied Materials, LAM Research), nanotech-bedrijven (KLA), energie-infrastructuur (Schneider Electric), netwerken (Arista) en cybersecurity (Fortinet). Maar ook bij die laatste subsector stelt zich een paradox: hoewel meer AI leidt tot een grotere noodzaak aan beveiliging, komt de marge onder druk te staan door de stijgende kosten om de toenemende complexiteit het hoofd te bieden. Tegelijkertijd dalen de inkomsten omdat een deel van de benodigde cybersecurity wordt overgenomen door veel goedkopere, autonome AI-toepassingen.

Laat je intussen niet door de chaotische geopolitieke context ontredderen, ook al tart de huidige ontwikkeling alle rede. Hou het roer stevig in handen en mocht de zee nog verruwen: laat je desnoods vastbinden aan de mast.